یکی از مسائل مهم دانش اصول فقه، که در فقه و اخلاق کاربرد فراوانی دارد، مبحث «تزاحم» است. با توجه به تفاوت حوزه ی فقه و اخلاق، تزاحمی که در حل مسائل اخلاقی مطرح است، در تعریف، تقسیم و مرجحات، با تزاحم مطرح در دانش فقه، اختلاف قابل توجهی دارد. در این تحقیق، اولاً در صدد طراحی چهارچوب نوینی برای مسأله ی تزاحم در اصول «فقه الاخلاق» هستیم. ثانیاً برای حل برخی از مسائل اخلاقی که در تبیین سبک زندگی اسلامی سهم قابل توجهی دارند، گونه ی جدیدی از تزاحم به نام «تزاحم اهتمامی (اشتغالی)» مطرح می شود. در این نوع تزاحم، بر خلاف تزاحم حکمی، مکلف برای انجام دو تکلیف متزاحم قدرت دارد؛ اما بایسته نیست یا نمی تواند برای هر دو تکلیف به یک اندازه زمان و توان صرف کند؛ در نتیجه، باید اهتمام اصلی خود را بر کار اهم متمرکز کند. به نظر می رسد با بررسی نصوصی که در صدد ارزش گذاری اعمال هستند، کلید فهم برخی از روایات، استفاده از تزاحم اهتمامی است. از آن جا که این گونه از تزاحم در قلمرو دانش اخلاق تعریف می شود و مرجحات آن با مرجحات تزاحم حکمی متفاوت است، نتایج آن در برخی موارد، با خروجی تزاحم حکمی در فقه اختلاف دارد.

زمینه و هدف امروزه مواد غذایی تراریخته در میان مخالفت ها و موافقت ها جای خود را در سبد غذایی یافته و سطوح زیر کشت محصولات تراریخته از سال 1996 تا 2018 صد برابر افزایش یافته است. با این همه گاهی در شرایطی موقتی ممکن است حق غذا و امنیت غذایی با حق سلامتی و حق انتخاب مصرف کنندگان تزاحم کند و باید دید چه راه حلی می تواند تجویز شود. این نوشتار با استفاده از منابع نقلی و ادله عقلی بعد از اشاره مختصر به حقوق (حق های) مصرف کنندگان مواد غذایی تراریخته و طرح دیدگاه های موافقان و مخالفان تراریخته به تزاحم حقوق مصرف کنندگان و تکلیف دولت در برابر شهروندان می پردازد. مواد و روش ها تحقیق حاضر یک تحقیق مروری است که با استفاده از کلیدواژه های غذا، امنیت غذایی، محصولات تراریخته و سلامتی، مقالات و کتاب های فارسی و انگلیسی منتشر و نمایه شده در پایگاه های مختلف استنادی به صورت جداگانه و ترکیبی، بدون محدودیت زمانی تا انتهای سال 2019 جستجو و پس از بازیابی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. نتیجه گیری تامین امنیت غذایی شهروندان یکی از مهم ترین تکالیف دولت هاست و دولت ها تلاش می کنند تا با تامین و در دسترس گذاشتن مواد غذایی به اندازه کافی مانع افزایش جمعیت گرسنگان و حفظ سلامت و حیات شهروندان شوند. موافقان تولید محصولات تراریخته را یکی از راه های رسیدن به امنیت غذایی دانسته اند تا با بهبود کیفیت مواد غذایی، سلامتی انسان نیز تامین شود، در حالی که در نقطه مقابل مخالفان بر اثرات زیانبار تراریخته ها بر سلامت انسان و محیط زیست تاکید کرده و معتقدند تا زمان ارزیابی دقیق خطرات احتمالی تراریخته ها بر سلامتی انسان و محیط زیست نباید تراریخته ها رهاسازی شوند. گرچه در برخی از قوانین ایران تاکید بر حفظ سلامت است ولی در عمل درباره تراریخته ها اطلاع رسانی لازم صورت نگرفته است و بنابراین دولت ها برای حفظ سلامت شهروندان موظفند در حوزه تراریخته ها نظارت دقیق داشته باشند و در صورت تزاحم مصالح عمومی را در نظر بگیرند.

هنگامی که حقوقی برای افراد به رسمیت شناخته شده اما اعمال همزمان دو حق موجب آسیب به یک یا هر دو حق می گردد، با مسأله تزاحم حقوق روبرو می شویم. برای حل چنین تزاحمی سه رویکرد عمده وجود دارد: رویکرد اول ایجاد فراقانونی مانند قواعد حل تعارض است که شاخصه هایی در اختیار عموم و در نهایت قاضی قرار می دهد تا رجحان یک حق بر حق دیگر را به صورت واضح فهم نمایند. سه شکل عمده فراقانون ها متوازن سازی، توازن و سلسله مراتب است. رویکرد دوم پذیرش معیارهایی شش گانه برای حل تزاحم حقوق بشر است که توسطه دیوان اروپایی حقوق بشر هم مکرر مورد استفاده قرار گرفته است. از این معیارهای شش گانه، به فراخور اوضاع و احوال حاکم بر حق های متزاحم، یک یا چند معیار می تواند مورد استفاده قرار گیرد. رویکرد سوم اعمال معیار محدودیت کمینه است. بدین معنا که هر روشی که کمترین میزان محدودیت را به دو حق وارد می کند، همان بهترین روش حل تزاحم است. این مقاله با روش توصیفی – تحلیلی با تشریح نظریه ها و با تکیه بر رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر، راه-حل های ممکن را مورد ارزیابی قرار می دهد.

در این مقاله درصددیم این ادعا را ثابت کنیم که در حقوق کنونی غایت حمایت از مصرف کننده از یک طرف تقدس آزادی قراردادی و جزو حق های اساسی بودن آن را رقیق کرده و از طرف دیگر، حق مصرف را به سطح حق های اساسی ترفیع داده است. سعی می کنیم آن افول شان آزادی قراردادی و این ترفیع شان حق مصرف را نه از دید نظری، بلکه به طور عملی و در رویه قضایی و قوانین مطالعه کنیم. در ادامه تلاش می کنیم تاثیر جدی گرفته شدن حق مصرف را از دو جهت «الزامی شدن معامله با مصرف کنندگان» و «ممنوعیت تبعیض بین آنان» مطالعه کنیم.

به رغم اهمیت و جایگاه اهداف در هر نظام اقتصادی، ادبیات سامان یافته در تحقیقات اقتصاد اسلامی در این باره، ناسازگار و فاقد منطق علمی است. برخی محققان بین اهداف نظام اقتصادی اسلام و دیگر نظام ها هیچ گونه تفاوتی قایل نیستند، برخی دیگر، بسیاری از امور سیاسی و فرهنگی را در شمار اهداف نظام اقتصادی اسلام شمرده اند و بعضی ها نیز فقط رفاه را هدف این نظام می دانند. به هر روی می توان گفت نظام اقتصادی اسلام به لحاظ اهداف، در وضعیت ابهام قرار دارد. رفع این ابهام نیازمند اتخاذ روشی منطقی در تعیین اهداف است.در این نوشتار، ابتدا با تعیین جایگاه نظام اجتماعی، اقتصادی، یکی از زیرنظام های آن معرفی شده، روشن می شود که اهداف نظام اقتصادی با اهداف دیگر زیرنظام ها متمایز است و مبانی اعتقادی نظام اقتصادی در تعیین اهداف آن نقش تعیین کننده دارد. بر پایه مبانی اعتقادی اسلام، تمام افراد و کل نظام اقتصادی به هدایت تکوینی مستمر و تشریعی خداوند متعالی نیازمند هستند. خداوند، انسان را عاقل و متفکر آفریده و با ارسال رسولان و کتاب های آسمانی، نقطه مطلوب رفتارهای اقتصادی افراد، سیاست ها و تدبیرهای نظام اقتصادی اسلام را نشان داده است، پس در تعیین اهداف نظام اقتصادی می توانیم از عقل و نقل (آیات و روایات) بهره بریم.با مراجعه به آموزه های دینی (قرآن، سنت و عقل) سه رتبه اهداف برای نظام اقتصادی اسلام کشف می شود.رفاه عمومی به صورت هدف عالی نظام اقتصادی اسلام، عدالت، امنیت و رشد اقتصادی به صورت اهداف میانی، و اموری از قبیل ایجاد فرصت های شغلی، تثبیت سطح عمومی قیمت ها، تعادل در تراز پرداخت ها، و تخصیص بهینه منابع، اهداف مقدمی هستند.تحقق اهداف یک رتبه، مقدمه تحقق اهداف رتبه بالاتر است، به همین سبب اگر تزاحمی بین اهداف یک رتبه با هدف رتبه بالاتر پیش بیاید، هدف رتبه بالاتر مقدم است. در صورتی که تزاحمی بین اهداف یک رتبه اتفاق بیفتد، اهداف اهم بر اهداف مهم مقدم هستند.

اگر میان اعضای خانواده اختلافی ناشی از تزاحم حقوقشان مطرح شود، به ناچار باید با توجه به معیارهای موجود در اصول فقه و حقوق، حق یکی را بر دیگری ترجیح داد. برخی از مهم ترین موارد تزاحم در حقوق خانواده عبارت است از: تزاحم حق مسکن و ریاست خانواده، تزاحم حق طلاق و ازدواج مجدد، تزاحم ازدواج مجدد مادر با حق حضانت فرزند، تزاحم میان حق ولایت پدر با حق حریم خصوصی کودک، تزاحم حق پدر و مادر در استیلاد و. . .؛ پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی درصدد بررسی تزاحم حقوق در خانواده می باشد که ضمن بررسی برخی از مصادیق تزاحم، سعی در بیان راه حل های رفع این تزاحمات نیز می باشد. با مدنظر قرار دادن مرجحاتی که در اصول فقه بیان شده است و با در نظر گرفتن روح مواد قانونی و راه حل های پیش بینی شده توسط قانون گذار برای حل نمودن موارد تزاحم، به نظر می رسد که هدف اصلی شارع و قانون گذار در حل تزاحم و وضع قوانین، حفظ بنیان خانواده می باشد.

آیه 34 سوره نساء از آیات چالشی قرآن کریم در حوزه­ی زنان به شمار می رود که خوانش های متفاوت و گاه متناقضی از آن توسط مفسران، فقیهان و محققان اسلامی ارائه شده و طرح موضوع قوامیت مرد بر زن در آن، زمینه را برای ورود شبهات اسلام­ستیزانه یا تفاسیر زن­گرایانه از قرآن فراهم کرده است. پژوهش حاضر با توجه به خلأ جدی در حوزه پژوهش میان رشته ای قرآن و اخلاق، در صدد پاسخ به پرسش «انگاره­ی تزاحم قوامیت مرد بر زن با کرامت اخلاقی زن و چگونگی حل آن» با روش تحلیلی - انتقادی بوده است. در این راستا ضمن تبیین انگاره تزاحم قوامیت با اصل کرامت در ریشه یابی انگاره تزاحم دو ریشه مهم شامل انگاره نادرست از قوامیت و انگاره نادرست از کرامت شناسایی شد. این تحقیق با ارائه معنای منتخب از قوامیت و بازتعریف کرامت در ادبیات اسلامی، نشان می­دهد منافاتی میان قوامیت و اصول اخلاقی وجود ندارد و روح قوامیت منجر به تکریم زن و توازن جایگاه او نسبت به مرد می شود و اصل قوامیت، بر مصالح واقعی اخلاقی استوار است.

تغییر پوشش اراضی به عنوان عاملی پایه در تغییرات زیست محیطی عمل کرده و به یک خطر جهانی تبدیل شده است. در این پژوهش تغییرات پوشش اراضی در نواحی گردشگری روستایی به وسیله شبکه عصبی، زنجیره مارکوف در نرم افزارهای ArcGIS، ENVI، Terrsetبا بهره گیری از تصاویر سنجنده های TM و OLI ماهواره لندست در یک بازه 30 ساله برای سه دوره 1985، 2000 و 2015 مورد بررسی قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان می دهد که تغییرات پوشش اراضی در فاصله زمانی سال های 1985 تا 2015 در پنج کلاس فضاهای مسکونی، سبز و باغی مسکونی، فضاهای بایر و کوهستانی و ارتباطی طبقه بندی شدند. در این بررسی مساحت پوشش اراضی کوهستانی و بایر(25/13 درصد) کاهش یافته و در مقابل، بر پوشش اراضی سبز و باغی مسکونی(221/6 درصد)، مسکونی (258/5 درصد)، تجاری (264/1 درصد) و ارتباطی (529/0 درصد) افزوده شده است. همچنین یافته های حاصل از پیش بینی با استفاده از زنجیره مارکوف– CA نشان داد که با ادامه روند فعلی و بارگذاری بیش از حد بر زمین، در افق 2030 از پوشش سبز (زراعی؛ باغی و مرتع، باغی و مسکونی) و پوشش بایر و کوهستانی کاسته شده و به پوشش های مسکونی ویلایی و تجاری افزوده خواهد شد. مبتنی بر یافته های پژوهش این نتیجه حاصل شد که تغییرات پوشش اراضی نواحی گردشگری روستایی در راستای دستیابی به سود بیشتر به کاربری های ناسازگار تبدیل شده است. این تغییر پوشش اراضی علاوه بر اثرات اقتصادی، اجتماعی، منجر به شکل گیری مخاطره زیست محیطی در دهستان برغان شده است.

در این مقاله تلاش شده است پاره ای از مسائل اعتقادی و فرا اخلاقی، به عنوان مبانی حل تزاحم های اخلاقی، تبیین گردد. در این راستا، مساله حسن و قبح، اطلاق و نسبیت و برخی از قواعد اصولی، تحت عنوان قواعد حاکمه و کنترل کننده، و با بهره گیری از دیدگاه های دانشمندان علم کلام و علم اصول که با استناد به آیات و روایات این نتیجه به دست آمده که در قواعد اخلاقی، تزاحم به معنای واقعی کلمه وجود ندارد و نمود تزاحم تنها در هنگام مواجهه و عمل به پاره ای از افعال اخلاقی است که به گونه ای خودنمایی می کند.همچنین، به ذکر و تبیین نمونه هایی از آیات قرآن کریم که روشنگر اولویت ها و خطوط کلی رفع تزاحم ها می باشد، پرداخته و نحوه اولویت پاره ای از افعال و قواعد را نسبت به بعضی دیگر از آنها، با توجه به دیدگاه برخی دانشمندان، با عنوان ترتیب مصالح ذکر نموده و در پایان نتیجه این که چون تکلیف بما لایطاق عقلا قبیح است و مکلف نمودن انسان به چند فعل در زمان واحد مصداق تکلیف بما لایطاق است، لذا انسان در هر زمانی ملکف به انجام یک فعل است و باید فعلی را انتخاب کند که موجبات تقرب الاهی را فراهم آورد.